GLP-1 a choroba Alzheimera

W 2024 r. duża retrospektywna analiza kohortowa opublikowana w NEJM Evidence objęła ponad milion elektronicznych kart zdrowia pacjentów z cukrzycą typu 2. W badaniu porównano wskaźniki nowych diagnoz choroby Alzheimera i powiązanych demencji u użytkowników semaglutydu w porównaniu z grupami kontrolnymi otrzymującymi siedem innych leków przeciwcukrzycowych (w tym insulinę, metforminę, inhibitory SGLT2 i inhibitory DPP-4).

Wyniki były uderzające w każdej grupie porównawczej: użytkownicy semaglutydu mieli o 40-70% niższą zapadalność na chorobę Alzheimera i powiązane demencje w porównaniu ze wszystkimi innymi lekami. Efekt był spójny we wszystkich grupach wiekowych, płciach, czasie trwania cukrzycy i wyjściowym BMI. Skala redukcji ryzyka przewyższała tę obserwowaną przy jakiejkolwiek obecnie dostępnej strategii zapobiegania Alzheimerowi, w tym kontroli ciśnienia krwi, ćwiczeniach czy treningu poznawczym.

Są to dane obserwacyjne – nie mogą one udowodnić, że to semaglutyd spowodował redukcję ryzyka. Pacjenci, którym przepisano semaglutyd, mogą różnić się od tych przyjmujących inne leki w sposób nie w pełni ujęty w analizie (tzw. „błąd zdrowego użytkownika”). Jednak spójność sygnału we wszystkich porównaniach i biologiczne prawdopodobieństwo, biorąc pod uwagę naszą wiedzę o receptorach GLP-1 w mózgu, sprawiły, że jest to jedno z najczęściej omawianych odkryć w neuronauce i medycynie metabolicznej.

Pierwszym udanym badaniem GLP-1 dotyczącym mózgu było badanie fazy 2 liraglutydu ELAD (Evaluating Liraglutide in Alzheimer's Disease), które wykazało, że 12-miesięczne leczenie liraglutydem u pacjentów we wczesnym stadium Alzheimera zmniejszyło postęp markerów patologii mózgu w porównaniu z placebo – przełomowy wynik, który potwierdził słuszność podejścia.

Badania EVOKE i EVOKE+ stały się centralnym punktem badań nad GLP-1 w Alzheimerze, ponieważ testowały doustny semaglutyd w dużych populacjach z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. W listopadzie 2025 r. Novo Nordisk ogłosił wstępne wyniki pokazujące, że semaglutyd nie osiągnął statystycznie istotnego spowolnienia w głównym punkcie końcowym CDR-SB w porównaniu z placebo. Wynik ten obniżył krótkoterminowe oczekiwania wobec semaglutydu jako terapii modyfikującej przebieg choroby, choć analizy wtórne nadal mają znaczenie naukowe.

Osobno, badania fazy 2 eksenatydu w chorobie Parkinsona wykazały neuroprotekcyjny wpływ na funkcje motoryczne – ten sam mechanizm ochrony mózgu za pośrednictwem GLP-1R działający w innym kontekście neurodegeneracyjnym. Tirzepatyd (Mounjaro/Zepbound), podwójny agonista receptorów GIP/GLP-1, również rozpoczął badania nad zdrowiem mózgu, a biorąc pod uwagę jego wyższą skuteczność w parametrach metabolicznych, naukowcy są optymistycznie nastawieni do jego potencjału neuroprotekcyjnego.

Dane obserwacyjne u pacjentów z cukrzycą typu 2 konsekwentnie pokazują, że użytkownicy GLP-1 mają o 35-50% niższe ryzyko demencji w porównaniu z pacjentami stosującymi inne metody leczenia cukrzycy – sygnał ten pojawił się już w wielu niezależnych zbiorach danych w różnych krajach.